Σιδηροπενία: Αίτια, Συμπτώματα & Αντιμετώπιση

Η σιδηροπενία είναι η κατάσταση κατά την οποία το σώμα δεν έχει αρκετό σίδηρο στις αποθήκες του. Ο σίδηρος είναι βασικό στοιχείο για την αιμοσφαιρίνη, την ουσία που βοηθά το αίμα να μεταφέρει οξυγόνο. Στην αρχή, μπορεί να μην υπάρχουν συμπτώματα, αλλά όσο μειώνεται ο σίδηρος, μπορεί να εμφανιστεί κόπωση, αδυναμία ή δυσκολία στη συγκέντρωση. Αν η σιδηροπενία συνεχιστεί χωρίς θεραπεία, προχωρά στο επόμενο στάδιο, που είναι η σιδηροπενική αναιμία. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να εντοπίζεται και να αντιμετωπίζεται έγκαιρα (1,2,3,4,7). Η διάγνωση βασίζεται σε αιματολογικές εξετάσεις, με πιο αξιόπιστη ένδειξη τα χαμηλά επίπεδα φερριτίνης στον ορό (αποθήκη σιδήρου). (5,6).

Αίτια Σιδηροπενίας (1,2,3,4,5,6): 

• Παρατηρείται συχνότερα σε βρέφη και μικρά παιδιά, καθώς και στην εφηβεία, λόγω αυξημένων αναγκών του οργανισμού σε σίδηρο,

• Στις γυναίκες, κοινές αιτίες είναι η απώλεια αίματος κατά την έμμηνο ρύση, από γαστρεντερικές αιμορραγίες, εγκυμοσύνη,

• Ανεπαρκής πρόσληψη Σιδήρου από την διατροφή, 

• Μειωμένη απορρόφηση σιδήρου (δυσαπορρόφηση), 

• Αυξημένη απώλεια αίματος, 

• Ελλαττωματική μεταφορά σιδήρου στο πλάσμα (σπάνια),

• Νεφρική νόσος, 

• ΙΦΝΕ (φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου),

• Βαριατρική χειρουργική επέμβαση. 

Συμπτώματα 

Τα συμπτώματα ποικίλλουν, από ήπια κόπωση, ωχρότητα, μειωμένη όρεξη, λήθαργος, ευερεθιστότητα, ζάλη και απώλεια μαλλιών έως ταχυκαρδία και δύσπνοια σε σοβαρότερες περιπτώσεις. Επιπλέον, σε μικρά παιδιά, η παρατεταμένη έλλειψη σιδήρου μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη γνωστική και νευροαναπτυξιακή τους πορεία (1,2,3,4,5,6). 

Αντιμετώπιση 

Η θεραπεία περιλαμβάνει αρχικά την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών, την χορήγηση σιδήρου από το στόμα, η οποία είναι αποτελεσματική και οικονομική, και σε σοβαρότερες περιπτώσεις ενδοφλέβια χορήγηση. 

Διατροφικές συνήθειες για την αντιμετώπιση της σιδηροπενίας

1. Κατανάλωση τροφών πλούσιων σε σίδηρο (8)

o Αιμικός σίδηρος (από ζωικές πηγές, απορροφάται πιο εύκολα): κόκκινο κρέας, συκώτι, κοτόπουλο, ψάρι.

o Μη αιμικός σίδηρος (από φυτικές πηγές): φακές, φασόλια, ρεβίθια, σπανάκι, αποξηραμένα φρούτα (π.χ. βερίκοκα, δαμάσκηνα), εμπλουτισμένα δημητριακά.

2. Συνδυασμός με βιταμίνη C για καλύτερη απορρόφηση (9,10)

o Η βιταμίνη C διευκολύνει την απορρόφηση σίδηρου (π.χ. πορτοκάλι, ακτινίδιο, πιπεριές, ντομάτα).

3. Αποφυγή τροφών που εμποδίζουν την απορρόφηση του σιδήρου κατά τα γεύματα (11,12,13)

o Μείωση κατανάλωσης καφέ, τσαγιού και γαλακτοκομικών την ώρα των γευμάτων με σίδηρο, γιατί μειώνουν την απορρόφησή του.

4. Αποφυγή επεξεργασμένων τροφών και υπερβολικής ζάχαρης

o Αυτές οι τροφές έχουν χαμηλή θρεπτική αξία και δεν συμβάλλουν στην πρόσληψη σημαντικών μικροθρεπτικών συστατικών όπως ο σίδηρος.

Τρόπος ζωής: 

1. Διαχείριση άγχους

o Χρόνιο άγχος μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη θρέψη καθώς μπορεί να οδηγήσει σε κακές διατροφικές επιλογές ή πεπτικές διαταραχές που επηρεάζουν την απορρόφηση (14).

2. Αποφυγή υπερβολικής άσκησης χωρίς επαρκή πρόσληψη σιδήρου

o Κατά την περίοδο έντονης άσκησης (π.χ. αντοχής ή υψηλής έντασης), είναι σημαντικό να καλύπτονται οι ημερήσιες ανάγκες σε σίδηρο, καθώς μπορεί να υπάρξουν αυξημένες απώλειες (15).

3. Περιορισμός καπνίσματος (16)

o Επηρρεάζει αρνητικά τη συνολική θρέψη και την απορρόφηση σιδήρου.

4. Συστηματική παρακολούθηση και προληπτικοί έλεγχοι

o Τακτική παρακολούθηση των αιματολογικών εξετάσεων, ιδιαίτερα σε ευπαθείς ομάδες (π.χ. γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, χορτοφάγοι, έφηβοι, ηλικιωμένοι, αθλητές).

Συμπερασματικά 

Η σιδηροπενία αποτελεί μια συχνή κατάσταση, που επηρεάζει σημαντικά την ενέργεια, τη συγκέντρωση και τη γενική υγεία, ειδικά σε παιδιά, εφήβους και γυναίκες. Η σωστή διάγνωση και αντιμετώπιση της, απαιτεί υγιεινές διατροφικές συνήθειες και αλλαγές στον τρόπο ζωής. Η λήψη ενός ποιοτικού συμπληρώματος διατροφής με σίδηρο, το οποίο περιέχει επιπλέον συστατικά όπως βιταμίνες Β, C και άλλα αντιοξειδωτικά, μπορεί να συμβάλλει στην καλύτερη απορρόφηση του σιδήρου και στη γενικότερη βελτίωση της ποιότητας του αίματος, υποστηρίζοντας έτσι την πιο αποτελεσματική αποκατάσταση της αναιμίας και της ευεξίας του οργανισμού.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

1. Auerbach, M., DeLoughery, T. G., & Tirnauer, J. S. (2025). Iron Deficiency in Adults: A Review. JAMA, 333(20), 1813–1823. https://doi.org/10.1001/jama.2025.0452 

2. Kolarš, B., Mijatović Jovin, V., Živanović, N., Minaković, I., Gvozdenović, N., Dickov Kokeza, I., & Lesjak, M. (2025). Iron Deficiency and Iron Deficiency Anemia: A Comprehensive Overview of Established and Emerging Concepts. Pharmaceuticals (Basel, Switzerland), 18(8), 1104. https://doi.org/10.3390/ph18081104 

3. Pasricha, S. R., Tye-Din, J., Muckenthaler, M. U., & Swinkels, D. W. (2021). Iron deficiency. Lancet (London, England), 397(10270), 233–248. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)32594-0 

4. Auerbach, M., DeLoughery, T. G., & Tirnauer, J. S. (2025). Iron Deficiency in Adults: A Review. JAMA, 333(20), 1813–1823. https://doi.org/10.1001/jama.2025.0452 

5. Leung, A. K. C., Lam, J. M., Wong, A. H. C., Hon, K. L., & Li, X. (2024). Iron Deficiency Anemia: An Updated Review. Current pediatric reviews, 20(3), 339–356. https://doi.org/10.2174/1573396320666230727102042 

6. DeLoughery T. G. (2017). Iron Deficiency Anemia. The Medical clinics of North America, 101(2), 319–332. https://doi.org/10.1016/j.mcna.2016.09.004

7. Goswami, T., Rolfs, A., & Hediger, M. A. (2002). Iron transport: emerging roles in health and disease. Biochemistry and cell biology = Biochimie et biologie cellulaire, 80(5), 679–689. https://doi.org/10.1139/o02-159 

8. Piskin, E., Cianciosi, D., Gulec, S., Tomas, M., & Capanoglu, E. (2022). Iron Absorption: Factors, Limitations, and Improvement Methods. ACS omega, 7(24), 20441–20456. https://doi.org/10.1021/acsomega.2c01833

9. Hallberg, L., Brune, M., & Rossander, L. (1986). Effect of ascorbic acid on iron absorption from different types of meals. Studies with ascorbic-acid-rich foods and synthetic ascorbic acid given in different amounts with different meals. Human nutrition. Applied nutrition, 40(2), 97–113. 

10. El-Hawary, M. F., El-Shobaki, F. A., Kholeif, T., Sakr, R., El-Bassousy, E. M., Abdel-Khalek, K., & Khashaba, A. (1975). Ascorbic acid effect on intestinal iron absorption in different types of anaemias. The Gazette of the Egyptian Paediatric Association, 23(2), 145–149. 

11. Hallberg, L., & Rossander, L. (1982). Effect of different drinks on the absorption of non-heme iron from composite meals. Human nutrition. Applied nutrition, 36(2), 116–123.

12. Morck, T. A., Lynch, S. R., & Cook, J. D. (1983). Inhibition of food iron absorption by coffee. The American journal of clinical nutrition, 37(3), 416–420. https://doi.org/10.1093/ajcn/37.3.416 

13. Cook, J. D., Dassenko, S. A., & Whittaker, P. (1991). Calcium supplementation: effect on iron absorption. The American journal of clinical nutrition, 53(1), 106–111. https://doi.org/10.1093/ajcn/53.1.106 

14. Lopresti A. L. (2020). The Effects of Psychological and Environmental Stress on Micronutrient Concentrations in the Body: A Review of the Evidence. Advances in nutrition (Bethesda, Md.), 11(1), 103–112. https://doi.org/10.1093/advances/nmz082

15. Weaver, C. M., & Rajaram, S. (1992). Exercise and iron status. The Journal of nutrition, 122(3 Suppl), 782–787. https://doi.org/10.1093/jn/122.suppl_3.782

16. Vivek, A., Kaushik, R. M., & Kaushik, R. (2023). Tobacco smoking-related risk for iron deficiency anemia: A case-control study. Journal of addictive diseases, 41(2), 128–136. https://doi.org/10.1080/10550887.2022.2080627